Mononukleoza zakaźna — objawy, leczenie i powikłania
Artykuł z kategorii:
- Mononukleoza zakaźna to choroba wywoływana przez wirus Epsteina-Barr (EBV), przenoszona głównie przez kontakt ze śliną zakażonego.
- Typowe objawy infekcji obejmują wysoką gorączkę, silny ból gardła, powiększone węzły chłonne oraz długotrwałe zmęczenie.
- Choroba często prowadzi do powiększenia śledziony lub wątroby, co wymaga bezwzględnego ograniczenia aktywności fizycznej.
- Leczenie polega wyłącznie na łagodzeniu objawów poprzez odpoczynek, nawodnienie oraz stosowanie środków przeciwgorączkowych.
- Omyłkowe zastosowanie niektórych antybiotyków w przebiegu tego schorzenia wirusowego najczęściej skutkuje wystąpieniem rozległej wysypki na skórze.
Mononukleoza zakaźna, znana również jako „choroba pocałunków”, to wirusowa infekcja, która często bywa mylona z innymi chorobami, takimi jak grypa czy angina. W tym artykule przyjrzymy się bliżej tej infekcji, jej charakterystycznym objawom i dostępnym metodom leczenia.
Co to jest mononukleoza zakaźna?
Mononukleoza zakaźna, zwana również gorączką gruczołową, jest wirusową infekcją wywoływaną przez wirusa Epstein-Barr (EBV), należącego do rodziny Herpesviridae. EBV,
nazywany również ludzkim herpeswirusem 4, był pierwszym herpeswirusem, którego genom
został w pełni zsekwencjonowany. Wirus ten występuje w dwóch odmianach: EBV-1 i EBV-2, znane jako typ A i typ B. Typ A jest bardziej rozpowszechniony w krajach zachodnich, podczas gdy typ B przeważa głównie w obszarach Afryki równikowej. Warto również wspomnieć, że możliwa jest koinfekcja obiema odmianami wirusa. W przypadku zakażenia wirusem EBV obserwuje się dwa szczyty zachorowań. Pierwszy z nich przypada w okresie przedszkolnym, cechuje się zwykle łagodnym przebiegiem zakażenia. Drugi szczyt zachorowań występuje w okresie dojrzewania i charakteryzuje się pełnym zestawem objawów. Warto podkreślić, że choć mononukleoza zakaźna występuje najczęściej u dzieci, to nastolatki i dorośli stanowią około 1/3 chorych.
Mononukleoza zakaźna — objawy
Pełnoobjawowa mononukleoza zakaźna najczęściej występuje u osób między 15. a 25. rokiem życia. W początkowym stadium schorzenia obserwuje się uczucie zmęczenia, osłabienia i ewentualnie bóle mięśniowe. Po kilku dniach utrzymywania się tych wstępnych objawów pojawia się charakterystyczna „triada symptomów”, która obejmuje ból gardła, gorączkę oraz powiększenie migdałków podniebiennych i węzłów chłonnych.
Najbardziej stałym objawem tej choroby jest wysoka gorączka, przekraczająca 38,5ºC i utrzymująca się przez długi czas (około 10-14 dni). Warto dodać, że temperatura ciała zwykle wzrasta w godzinach popołudniowych i wieczornych. Towarzyszy jej ból gardła, a podczas badania jamy ustnej można dostrzec powiększone migdałki podniebienne. Są one pokryte gęstym, białoszarawym nalotem, który można łatwo usunąć przy użyciu szpatułki.
Ponadto w przebiegu mononukleozy zakaźnej obserwuje się powiększenie węzłów chłonnych, które są bolesne i mogą osiągać rozmiary od ziarna fasoli do orzecha włoskiego. Charakterystycznym objawem tej choroby są również obrzęki powiek i twarzy, choć należy zaznaczyć, że te symptomy występują relatywnie rzadko. Po kilku dniach utrzymywania się gorączki może pojawić się także powiększenie śledziony i wątroby.
Co więcej, w trakcie trwania choroby może pojawiać się wysypka skórna na tułowiu i kończynach. W większości przypadków objawy kliniczne utrzymują się przez średnio 16 dni, co stanowi cechę nietypową dla innych infekcji wirusowych. Powrót do pełni zdrowia jest procesem stopniowym. Uczucie zmęczenia oraz zaburzenia koncentracji mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy.
Mononukleoza zakaźna — jak dochodzi do zakażenia?
Najczęstszym sposobem przenoszenia wirusa jest kontakt ze śliną chorej osoby, co sprawia, że mononukleoza jest często nazywana „chorobą pocałunków”. Rzadziej może być przenoszona przez kontakty płciowe, krew lub przeszczep narządów. Zachorowania na mononukleozę nie wykazują sezonowego wzrostu.
Mononukleoza zakaźna — leczenie
W przypadku wystąpienia mononukleozy zakaźnej stosuje się leczenie objawowe, które polega na łagodzeniu towarzyszących infekcji objawów. W przypadku gorączki zalecane jest stosowanie leków przeciwgorączkowych, takich jak paracetamol czy ibuprofen. W razie bólu gardła można zastosować aerozol na bazie lidokainy lub benzydaminy, a także płukankę zawierającą diklofenak. Ważnymi elementami są również odpoczynek oraz nawadnianie organizmu. Choroba jest wywoływana przez wirusa, co oznacza, że nie można jej leczyć antybiotykami. Niemniej jednak w przypadku nadkażeń bakteryjnych może okazać się konieczne zastosowanie antybiotyku. Co więcej, w leczeniu mononukleozy nie zaleca się używania acyklowiru, a jego stosowanie w trakcie infekcji budzi wątpliwości. Dowiedziono, że nie ma on wpływu na objawy kliniczne, więc pacjent nie osiąga z tej terapii korzyści. W ciężkich przypadkach może być konieczne podawanie glikokortykosteroidów. Na koniec warto wspomnieć, że do tej pory nie opracowano szczepionki przeciwko wirusowi EBV.
Mononukleoza zakaźna — powikłania
Powikłania w przebiegu mononukleozy zakaźnej są rzadkie i obejmują:
• pęknięcie śledziony,
• zapalenie mózgu,
• małopłytkowość,
• uszkodzenie miąższowe wątroby,
• zapalenie mięśnia sercowego,
• niedokrwistość hemolityczną,
• nadkażenia bakteryjne,
• uczucie zmęczenia,
• osłabienie.
Bibliografia:
Kalicki, B., Maślany, A., Milart, J., & Jung, A. (2011). Przebieg i diagnostyka zakażenia EBV u dzieci–obserwacje kliniczne. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 7(3), 247-252.
Breńska, I. (2012). Ewolucja kliniczna mononukleozy zakaźnej u dzieci w odniesieniu do profilu przeciwciał przeciw antygenom wirusa Epsteina-Barr (Doctoral dissertation, Poznań).
Rajewski, P., Rajewski, P., & Waleśkiewicz-Ogórek, K. (2015). Mononukleoza zakaźna—opis przypadku. In Forum Medycyny Rodzinnej, 9(4), 344-347.
https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/160210,mononukleoza-zakazna-u-doroslych [dostęp: 12.09.2023]
https://podyplomie.pl/pediatria/12157,mononukleoza-zakazna [dostęp: 12.09.2023]
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4670567/ [dostęp: 12.09.2023]
https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.19.7.14. [dostęp: 12.09.2023]
Materiały publikowane w aplikacji ApteGo mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. W żadnym wypadku nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub inną osobą wykonującą zawód medyczny. Przed podjęciem decyzji mogącej mieć wpływ na Twoje zdrowie, skonsultuj ją z profesjonalistą medycznym, który uwzględni Twoją indywidualną sytuację zdrowotną.
Najczęściej zadawane pytania
U większości pacjentów choroba ma samoograniczający się przebieg i nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, jednak nie należy jej lekceważyć. W niektórych przypadkach może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak znaczne powiększenie śledziony (z ryzykiem jej pęknięcia) czy zapalenie wątroby. Z tego powodu przebieg infekcji zawsze wymaga konsultacji lekarskiej oraz ścisłego stosowania się do zaleceń.
Wirus Epsteina-Barr (EBV), odpowiedzialny za wywoływanie mononukleozy, przenosi się przede wszystkim poprzez kontakt ze śliną osoby zakażonej. Do przeniesienia patogenu najczęściej dochodzi w trakcie pocałunków (stąd potoczna nazwa „choroba pocałunków”), ale ryzyko stwarza również dzielenie się jedzeniem, picie z jednego naczynia, używanie wspólnych sztućców czy korzystanie z tej samej szczoteczki do zębów.
Okres wylęgania choroby, czyli czas od momentu wniknięcia wirusa do organizmu do pojawienia się pierwszych symptomów, jest dość długi i wynosi zazwyczaj od 30 do 50 dni. Ostra faza infekcji trwa przeważnie od 2 do 4 tygodni. Warto jednak wiedzieć, że ozdrowieniec może wydalać wirusa ze śliną (i zarażać inne osoby) jeszcze przez wiele miesięcy po ustąpieniu objawów.
W początkowej fazie infekcja często przypomina silne przeziębienie lub anginę. Klasyczna triada objawów obejmuje wysoką gorączkę, dotkliwy ból gardła (często z widocznym nalotem na migdałkach) oraz wyraźne powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza w okolicy szyi. Dodatkowo pacjenci zmagają się z dojmującym zmęczeniem, a w badaniu lekarskim często stwierdza się powiększenie śledziony lub wątroby.
Ponieważ nie istnieje lek zwalczający wirusa EBV, terapia polega wyłącznie na łagodzeniu objawów i wspieraniu organizmu. Zwalczanie najostrzejszych symptomów (takich jak gorączka i ból) trwa zazwyczaj 2-4 tygodnie. Pełna rekonwalescencja, obejmująca powrót narządów wewnętrznych do naturalnych rozmiarów oraz ustąpienie charakterystycznego, przewlekłego zmęczenia, może jednak potrwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy.
Tak, nosiciel wirusa Epsteina-Barr (EBV) może zarażać inne osoby. Po przebyciu mononukleozy zakaźnej patogen pozostaje w organizmie w postaci utajonej już do końca życia. Wirus ulega okresowej reaktywacji i jest wydalany ze śliną, co u nosiciela przebiega całkowicie bezobjawowo. Oznacza to, że osoba zdrowa, która w przeszłości przeszła infekcję, może nieświadomie przekazywać wirusa dalej poprzez bliski kontakt, taki jak pocałunek czy współdzielenie sztućców i naczyń.
Autor
mgr farm. Angelika Sawicka
Opublikowano: 24.09.2026