Dlaczego dzieci obgryzają paznokcie? Przyczyny i metody łagodzenia tego zachowania
Artykuł z kategorii:
- Nawykowe obgryzanie paznokci (onychofagia) to problem wynikający najczęściej z silnego napięcia emocjonalnego i przewlekłego stresu.
- Ciągłe uszkadzanie płytki prowadzi do jej trwałych deformacji oraz bolesnych stanów zapalnych otaczającej skóry.
- Wkładanie dłoni do ust znacząco zwiększa ryzyko infekcji pokarmowych oraz zakażeń pasożytniczych.
- Nałóg ten destrukcyjnie wpływa na jamę ustną, powodując mechaniczne uszkodzenia szkliwa oraz wady zgryzu.
- Terapię wspiera się specjalnymi lakierami o gorzkim smaku, a w cięższych przypadkach wskazana jest pomoc psychologiczna.
Obgryzanie paznokci (onychofagia) jest stosunkowo częstym zaburzeniem, które obserwuje się zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym, nastolatków oraz u osób pozostających pod wpływem stresu. Schorzenie polega na nawykowym, powtarzającym się obgryzaniu i połykaniu paznokci. Problem może prowadzić do powikłań medycznych i stomatologicznych. W leczeniu obgryzania paznokci stosuje się specjalny lakier o gorzkim smaku, oddziaływania psychologiczne i farmakoterapię. Sprawdź, jak sobie radzić z obgryzaniem paznokci u dziecka.
Czym jest obgryzanie paznokci?
Nazwa „onychofagia” pochodzi od słów onycho (gr. paznokieć) i phagos (gr. jeść). Zaburzenie charakteryzuje się przewlekłym gryzieniem płytki paznokcia, fałdów paznokciowych, łożyska paznokcia i/lub naskórka. Specjaliści szacują, że obgryzanie paznokci występuje u 30% dzieci w wieku 7-10 lat oraz u 45% nastolatków.
W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób Światowej Organizacji Zdrowia (ICD-11) obgryzanie paznokci zostało zaliczone do innych określonych powtarzających się zaburzeń zachowania skupionych na ciele. Należą one do zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych lub pokrewnych.
Dlaczego dzieci obgryzają paznokcie?
Przyczyny obgryzania paznokci nie są do końca poznane. Prawdopodobnie zaburzenie wynika z kombinacji wielu czynników. Naukowcy uważają, że ważną rolę w jego rozwoju odgrywają uwarunkowania genetyczne. Ponadto do onychofagii przyczynia się naśladowanie zachowań rodziców lub rodzeństwa.
Nawyk obgryzania paznokci może być też związany ze stresem oraz napięciem nerwowym i stanowić formę ich odreagowania. Do kolejnych przyczyn onychofagii zalicza się nudę i brak aktywności. U młodszych dzieci obgryzanie paznokci może być przeniesieniem nawyku ssania kciuka.
Jakie są skutki obgryzania paznokci u dzieci?
Długotrwałe lub intensywne obgryzanie paznokci jest nie tylko problemem estetycznym, ale również zdrowotnym i stomatologicznym. Może prowadzić do uszkodzenia lub utraty płytki paznokcia, przewlekłego zapalenia wałów paznokciowych czy zakażeń grzybiczych i bakteryjnych na palcach.
Powikłaniami onychofagii bywają także zakażenia jamy ustnej, uszkodzenia szkliwa zębów lub dziąseł i wady zgryzu. Ponadto obgryzanie paznokci przyczynia się do zakażeń pasożytami przewodu pokarmowego. Poza skutkami fizycznymi onychofagia może wiązać się z konsekwencjami psychospołecznymi.
Jak postępować w przypadku obgryzania paznokci przez dziecko?
Kiedy dziecko obgryza paznokcie, nie powinno się go krytykować, karać czy wywierać na nim presji. Należy spokojnie z nim porozmawiać i wyjaśnić mu konsekwencje kontynuowania nawyku. Warto stosować tzw. pozytywne wzmocnienia, czyli nagradzać i chwalić dziecko, kiedy nie obgryza paznokci. W miarę możliwości trzeba też wyeliminować czynniki, które mogą wywoływać u dziecka napięcie emocjonalne lub zapewnić mu odpowiednie wsparcie, np. psychologiczne.
Do jakiego specjalisty udać się z problemem obgryzania paznokci?
Jeśli obgryzanie paznokci nie jest utrwalone i nie towarzyszą mu inne niepokojące objawy, w odzwyczajeniu się od nawyku pomoże psycholog. Długotrwała onychofagia i obecność innych symptomów czy powikłań są sygnałem poważniejszych trudności emocjonalnych i powinny zostać skonsultowane z lekarzem psychiatrą.
Warto wiedzieć, że obgryzanie paznokci może współistnieć z zaburzeniami zdrowia psychicznego, takimi jak:
• zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne;
• zaburzenia lękowe lub depresyjne;
• zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD);
• zaburzenie opozycyjno-buntownicze;
• zaburzenie lęku separacyjnego;
• moczenie;
• zaburzenie tikowe.
W przypadku zaobserwowania zmian dotyczących dziąseł czy zębów należy zgłosić się do stomatologa.
Na czym polega leczenie obgryzania paznokci?
U niektórych dzieci z onychofagią poprawa następuje po zastosowaniu specjalnego lakieru przeciw obgryzaniu paznokci. Ponadto, poza wyeliminowaniem czynników stresowych, w postępowaniu stosowane są leki i oddziaływania psychologiczne. Istnieją badania potwierdzające skuteczność leku doustnego – acetylocysteiny. Ma ona działanie antyoksydacyjne, zmniejsza tendencję do zachowań kompulsywnych i poprawia nastrój. W ciężkich przypadkach zalecane są leki przeciwdepresyjne (np. fluoksetyna). Niekiedy częściową poprawę przynosi terapia behawioralna, która polega na nauce kontrolowania odruchu obgryzania paznokci.
Źródła:
1. https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/188153,zaburzenia-w-obrebie-aparatu-paznokciowego-u-dzieci (dostęp 18.09.2023)
2. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/167848,jak-postepowac-jesli-male-dziecko-obgryza-paznokcie (dostęp 18.09.2023)
3. https://www.termedia.pl/Etiopatogeneza-przebieg-kliniczny-oraz-powiklania-towarzyszace-onychofagii-i-onychotillomanii,56,17961,1,0.html (dostęp 18.09.2023)
4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8953487/ (dostęp 18.09.2023)
5. https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http%3A%2F%2Fid.who.int%2Ficd%2Fentity%2F1121465374 (dostęp 18.09.2023)
Materiały publikowane w aplikacji ApteGo mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. W żadnym wypadku nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub inną osobą wykonującą zawód medyczny. Przed podjęciem decyzji mogącej mieć wpływ na Twoje zdrowie, skonsultuj ją z profesjonalistą medycznym, który uwzględni Twoją indywidualną sytuację zdrowotną.
redaktor: mgr farm. Angelika Czarnecka
Najczęściej zadawane pytania
Obgryzanie paznokci (onychofagia) to nawyk, który najczęściej stanowi podświadomą reakcję organizmu na przewlekły stres, napięcie emocjonalne, lęk lub frustrację. Dla wielu pacjentów, zarówno dorosłych, jak i dzieci, czynność ta staje się mechanizmem radzenia sobie z trudnymi emocjami, choć niekiedy pojawia się również w chwilach silnego znudzenia.
Obgryzanie paznokci (onychofagia) bardzo często jest fizyczną reakcją na lęk, przewlekły stres i napięcie emocjonalne. Stanowi nieświadomy mechanizm radzenia sobie z trudnymi emocjami, przynoszący chwilowe ukojenie. Nie jest to jednak reguła - zachowanie to może wynikać również z nudy, frustracji lub silnie utrwalonego nawyku.
Samo obgryzanie paznokci nie jest oficjalnym kryterium medycznym służącym do diagnozy ADHD. Stanowi ono jednak dość częsty objaw towarzyszący u pacjentów z tym zaburzeniem, co wynika z ich impulsywności, problemów z koncentracją oraz silnej potrzeby ciągłej stymulacji sensorycznej.
Przełamanie nałogu wymaga najczęściej połączenia kilku metod. Pomocne może być dbanie o krótkie obcinanie płytki, stosowanie aptecznych preparatów miejscowych o bardzo gorzkim smaku zniechęcającym do wkładania palców do ust, a także zidentyfikowanie bodźców wyzwalających ten nawyk. W przypadku silnego podłoża nerwicowego niezbędne może okazać się wsparcie psychologiczne, na przykład w nurcie terapii poznawczo-behawioralnej.
Tempo wzrostu paznokci u rąk wynosi u zdrowego człowieka średnio od 2 do 3 milimetrów miesięcznie. Całkowita regeneracja i odrost zniszczonej płytki paznokciowej po zaprzestaniu obgryzania może potrwać od 3 do nawet 6 miesięcy, co jest ściśle uzależnione od stopnia wcześniejszego uszkodzenia macierzy i łożyska paznokcia.
W przypadku pacjentów pediatrycznych kluczowe jest przede wszystkim dotarcie do źródła stresu wywołującego ten nawyk, a unikanie karania, które może potęgować lęk. Fizycznie pomocne okazuje się krótkie obcinanie paznokci oraz stosowanie bezpiecznych, gorzkich płynów aptecznych dostosowanych do wieku dziecka. Ponadto można zapewnić przedmioty zajmujące dłonie (np. piłeczki antystresowe) oraz stosować metody pozytywnego wzmacniania za dni bez obgryzania.
Autor
Małgorzata Skoczylas-Kouyoumdjian
Opublikowano: 24.09.2026