Udar słoneczny – objawy, zapobieganie, pierwsza pomoc, powikłania
Artykuł z kategorii:
- Udar słoneczny to niebezpieczny stan przegrzania organizmu, wywołany silnym nasłonecznieniem nieosłoniętej głowy i karku.
- Do najczęstszych objawów zalicza się silny ból i zawroty głowy, wysoką gorączkę, nudności oraz zaburzenia widzenia.
- Pierwsza pomoc polega na niezwłocznym przeniesieniu poszkodowanego w zacienione, chłodne miejsce i stopniowym schładzaniu jego ciała.
- W przypadku utraty przytomności, bełkotliwej mowy lub braku poprawy po schłodzeniu należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.
- Profilaktyka opiera się na noszeniu przewiewnych nakryć głowy, unikaniu słońca w godzinach południowych i regularnym nawadnianiu.
Wraz ze wzrostem temperatury coraz chętniej spędzamy czas na zewnątrz. Jednak ekspozycja na promieniowanie słoneczne może być szkodliwa. Niewystarczająca ochrona przed słońcem może prowadzić do zaczerwienienia, oparzeń, nowotworów skóry, a także do udaru słonecznego. Czym są udar słoneczny oraz cieplny, jakie są ich objawy i jak się je leczy? Poniżej znajdziesz odpowiedzi na te pytania.
Co to jest udar słoneczny?
Udar słoneczny to reakcja naszego organizmu na zbyt długi lub zbyt intensywny kontakt ze słońcem. Jest szczególnym rodzajem udaru cieplnego, podczas którego temperatura w naszym organizmie wzrasta powyżej normy (powyżej 39 stopni). Może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, przekrwienia skóry oraz opon mózgowych.
Wystąpieniu udaru cieplnego (słonecznego) sprzyjają:
- wysoka temperatura i wilgotność otoczenia,
- brak wiatru,
- przebywanie na zewnątrz w godzinach największego nasłonecznienia (11:00-15:00) podczas upałów,
- brak nakrycia głowy,
- niewystarczające nawodnienie organizmu,
- aktywność fizyczna w czasie upałów.
Jak objawia się udar słoneczny?
Objawy udaru słonecznego są mało specyficzne. W przypadku udaru jako pierwsze mogą pojawić się:
- ból i zawroty głowy,
- przyspieszony puls,
- zaczerwienienie i podrażnienie skóry,
- uczucie niepokoju.
Jeżeli zareagujemy na tym etapie, to możemy zapobiec rozwinięciu się udaru. Jeśli nam się to nie uda, to mogą pojawić się poważniejsze symptomy, m.in. nudności, wymioty, zaburzenia widzenia, przyspieszony oddech oraz utrata przytomności. Wówczas należy natychmiast skierować się na pogotowie.
Pierwsza pomoc w przypadku udaru słonecznego
Jeśli masz kontakt z osobą, która potencjalnie doświadcza udaru słonecznego, to powinieneś:
- przenieść chorego w zacienione i chłodne miejsce,
- zdjąć niepotrzebne ubrania i akcesoria, w szczególności jeżeli utrudniają oddychanie,
- podać mu duże ilości wody do wypicia,
- przygotować zimne okłady i schładzać nimi ciało,
- pamiętać o monitorowaniu temperatury ciała osoby po udarze, jeżeli nie maleje podczas chłodzenia – zwróć się do lekarza lub zadzwoń po pogotowie.
Jak skutecznie chłodzić organizm?
W upalne dni poszukujemy skutecznych metod na ochłodzenie organizmu. Podstawowym działaniem powinno być usunięcie ubrania wierzchniego i nakrycia głowy oraz przeniesienie się w zacienione/zadaszone miejsce.
W przypadku przegrzania organizmu, używanie wiatraków w gorące dni jest tylko częściowo skuteczne. Jeżeli temperatura i wilgotność powietrza jest wysoka, to używanie wentylatora będzie sprzyjać podwyższeniu się temperatury ciała.
Najskuteczniejszymi metodami na schłodzenie ciała są:
- wejście do wanny wypełnionej zimną wodą,
- przyłożenie bardzo zimnego kompresu do karku lub pachwiny.
Jak zapobiegać udarowi słonecznemu?
Na udar cieplny najbardziej narażeni są: dzieci, emeryci, kobiety w ciąży i karmiące piersią, osoby z cukrzycą, niewydolnością serca i otyłością oraz osoby podczas wysiłku fizycznego na słońcu.
Jak uniknąć udaru słonecznego, gdy jesteśmy wystawieni na silne słońce?
- Pamiętaj o prawidłowym nawodnieniu organizmu. Regularne picie wody schładza organizm i utrzymuje go w prawidłowym stanie.
- Unikaj napojów alkoholowych, ponieważ sprzyjają odwodnieniu.
- Jedz niewielkie i lekkie posiłki. Wzbogać je o warzywa i owoce, aby dalej wspierać nawodnienie organizmu.
- Staraj się spędzać jak najwięcej czasu w cieniu, unikaj ciągłej ekspozycji na słońce.
- Wybieraj lekkie i przewiewne ubrania z naturalnych materiałów, np. bawełny, lnu, w jasnych kolorach. Przylegające ubrania z tkanin syntetycznych utrudniają prawidłowe odprowadzanie nadmiaru ciepła, co zwiększa ryzyko przegrzania.
- Pamiętaj o odpowiednim nakryciu głowy, które zapobiega nadmiernemu kontaktowi naszej skóry głowy z promieniowaniem słonecznym.
- Jeśli zaczynasz odczuwać nadmierne przegrzanie, to natychmiast znajdź sposób na schłodzenie organizmu. Wykorzystaj do tego zwilżone chłodne ręczniki, kompresy żelowe czy też paczki z lodem.
Jeżeli na zewnątrz jest bardzo wysoka temperatura, a słońce nie jest zasłonięte żadną chmurą, to najprostszym sposobem uniknięcia udaru słonecznego jest pozostanie w domu.
Powikłania udaru cieplnego
Jeżeli temperatura organizmu wzrasta powyżej 40°C, co dzieje się podczas udaru cieplnego, to zwiększa się ryzyko uszkodzenia narządów wewnętrznych. Może m.in. dojść do zaburzeń krzepnięcia krwi, uszkodzenia nerek i wątroby chorego, niedokrwienia mózgu oraz w najgorszym przypadku – do śmierci. Mimo to, zdarza się to rzadko, w szczególności jeśli szybko zareagujemy na pierwsze objawy.
Bibliografia:
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/udar-sloneczny-udar-cieplny-przegrzanie-cieplne
- Laitano, Orlando, et al. "Controversies in exertional heat stroke diagnosis, prevention, and treatment." Journal of Applied Physiology 127.5 (2019): 1338-1348.
- Hifumi, Toru, et al. "Heat stroke." Journal of intensive care 6.1 (2018): 1-8.
- Hot weather risks and staying cool, 2013, HealthDirect Australia.
Materiały publikowane w aplikacji ApteGo mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. W żadnym wypadku nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub inną osobą wykonującą zawód medyczny. Przed podjęciem decyzji mogącej mieć wpływ na Twoje zdrowie, skonsultuj ją z profesjonalistą medycznym, który uwzględni Twoją indywidualną sytuację zdrowotną.
redaktor: mgr farm. Angelika Czarnecka
Najczęściej zadawane pytania
Objawy udaru słonecznego pojawiają się najczęściej po długotrwałym przebywaniu na słońcu bez odpowiedniej ochrony. Należą do nich przede wszystkim: silny ból i zawroty głowy, ogólne osłabienie, zaczerwieniona i gorąca skóra (często pozbawiona potu), wysoka gorączka, nudności oraz wymioty. W skrajnych i bardzo niebezpiecznych przypadkach mogą pojawić się mroczki przed oczami, drgawki, bełkotliwa mowa i utrata przytomności.
Lekkie przegrzanie organizmu może minąć po odpoczynku w chłodnym miejscu, jednak pełnoobjawowy udar słoneczny jest stanem zagrożenia życia i nie należy czekać, aż „sam przejdzie”. Zbagatelizowanie problemu i brak szybkiej reakcji mogą prowadzić do poważnych powikłań, w tym obrzęku mózgu, uszkodzenia narządów wewnętrznych, a nawet śpiączki. Zawsze wymaga on podjęcia natychmiastowych działań ratunkowych.
Nie ma jednej, uniwersalnej zasady określającej czas, po którym dochodzi do udaru. Ryzyko zależy od wielu czynników: intensywności promieniowania słonecznego, temperatury, wilgotności powietrza oraz indywidualnych predyspozycji (wieku, poziomu nawodnienia, przyjmowanych leków). U małych dzieci, osób starszych lub przy ekstremalnych upałach do niebezpiecznego przegrzania może dojść już po kilkudziesięciu minutach przebywania na słońcu bez nakrycia głowy.
Pierwszym krokiem jest natychmiastowe przeniesienie poszkodowanego do chłodnego, zacienionego i przewiewnego miejsca. Należy poluzować jego odzież i rozpocząć stopniowe schładzanie organizmu za pomocą chłodnych (ale nie lodowatych) okładów - najlepiej przykładać je na kark, czoło, klatkę piersiową i pachwiny. Jeśli pacjent jest przytomny, należy mu podawać do picia chłodną wodę małymi łykami. W przypadku zaburzeń świadomości, utraty przytomności lub braku poprawy, należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.
Udar cieplny to pojęcie znacznie szersze, oznaczające przegrzanie organizmu na skutek przebywania w wysokiej temperaturze zablokowanej wentylacji (np. w nagrzanym, zamkniętym samochodzie, saunie, dusznej hali produkcyjnej), bez konieczności ekspozycji na słońce. Udar słoneczny (porażenie słoneczne) to konkretny rodzaj udaru cieplnego, który jest wynikiem bezpośredniego, intensywnego działania promieni słonecznych na nieosłoniętą głowę i kark.
Najważniejsze zasady profilaktyki to:
- Noszenie jasnych, przewiewnych nakryć głowy (kapeluszy, czapek) oraz okularów z filtrem UV.
- Unikanie bezpośredniej ekspozycji na słońce w godzinach najwyższego promieniowania (pomiędzy 11:00 a 15:00).
- Regularne picie dużych ilości wody, nawet bez odczuwania silnego pragnienia.
- Wybieranie lekkiej, bawełnianej lub lnianej odzieży, która nie blokuje parowania potu.
Autor
Natalia Nierychło
mgr farmacji
Opublikowano: 24.09.2026