Choroba afektywna dwubiegunowa – przyczyny, objawy, leczenie

Choroba afektywna dwubiegunowa jest przewlekłym, nawracającym zaburzeniem zdrowia psychicznego. Charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem epizodów depresji (obniżonego nastroju i aktywności), manii/hipomanii (wzmożonego nastroju i aktywności) lub mieszanych. Zwykle są one oddzielone okresami bez objawów. Ponadto u niektórych osób z ChAD pojawiają się tylko epizody maniakalne. Warto pamiętać, że ChAD i zaburzenie osobowości borderline często bywają ze sobą mylone ze względu na podobne objawy, takie jak wahania nastroju czy impulsywność.
Schorzenie ma negatywny wpływ na wiele sfer życia. Może zaburzać relacje społeczne, utrudniać lub uniemożliwiać naukę czy pracę i realizowanie celów życiowych. Sprzyja też konfliktom rodzinnym i problemom finansowym. Jest także jedną z dziesięciu głównych globalnych przyczyn niepełnosprawności.
Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) podają, że w 2019 roku choroby afektywnej dwubiegunowej doświadczyło 40 milionów ludzi. Warto wiedzieć, że u ponad 70% chorych zaburzenie ujawnia się przed 25. rokiem życia. Kobiety i mężczyźni cierpią na ChAD z podobną częstością. 

Dokładna przyczyna ChAD jest nieznana. Naukowcy uważają, że za chorobę dwubiegunową odpowiadają głównie czynniki genetyczne i biologiczne. Przemawia za tym m.in. zwiększona częstość zachorowań u członków rodzin osób z ChAD. 
Ponadto wystąpienie choroby dwubiegunowej może się wiązać ze stresującymi wydarzeniami życiowymi. Do takich zdarzeń zaliczane są np.: 
   • doświadczenie znęcania lub zaniedbywania emocjonalnego w dzieciństwie;
   • rozwód;
   • bezrobocie; 
   • poród;
   • niepełnosprawność;
   • wczesna utrata rodziców.  

Choroba afektywna dwubiegunowa obejmuje epizody depresji i manii lub hipomanii (ta ostatnia charakteryzuje się mniejszym nasileniem niż mania). 

Do objawów maniakalnych należą: euforia, drażliwość oraz wzmożona aktywność lub energia. Ponadto w trakcie epizodu manii występuje gadatliwość, gonitwa myśli i zmniejszona potrzeba snu. Do symptomów maniakalnych zaliczane są też zwiększona samoocena i poczucie własnej wartości oraz rozproszenie uwagi. Osoba z manią podejmuje również impulsywne, lekkomyślne zachowania, np. wydaje pieniądze czy nawiązuje relacje seksualne.

Z kolei depresja charakteryzuje się obniżonym nastrojem (uczuciem smutku, pustki, irytacji) oraz utratą zainteresowań i energii. Osoba z depresją dwubiegunową doświadcza też poczucia winy i bezwartościowości oraz niskiej samooceny. Do objawów depresyjnych zaliczane są również trudności z koncentracją i uwagą. W trakcie epizodu depresji pojawiają się także zmiany dotyczące apetytu i snu. Ponadto mogą występować myśli i tendencje samobójcze, które wymagają pilnego zgłoszenia się po pomoc.

Dodatkowo w ciężkich przypadkach chorzy mają tzw. objawy psychotyczne – urojenia (fałszywe przekonania) i omamy (halucynacje). Trzeba dodać, że pełnoobjawowy epizod manii i depresji często poprzedzają tzw. objawy prodromalne (zwiastujące). 

Terapia zaburzeń afektywnych dwubiegunowych polega na stosowaniu leków i oddziaływań psychospołecznych. Podstawę leczenia stanowi farmakoterapia. Lekarz psychiatra dobiera leki zgodnie z indywidualnymi potrzebami każdego pacjenta. Główną grupą preparatów stosowanych w ChAD są leki normotymiczne, które stabilizują nastrój. Istotne jest, aby osoba chora zażywała wszystkie przepisane leki regularnie i zgodnie z zaleceniami.

Dopełnieniem farmakoterapii choroby dwubiegunowej są oddziaływania psychospołeczne. Należy do nich przede wszystkim psychoedukacja (pomaga ona zdobyć wiedzę o chorobie i jej leczeniu) oraz psychoterapia. Osoba z ChAD powinna też prowadzić zdrowy tryb życia i unikać stosowania substancji psychoaktywnych. Ważne jest również włączenie się rodziny chorego w proces leczenia.

Bibliografia:

1. https://podyplomie.pl/psychiatria/30768,czy-istnieje-profilaktyka-choroby-afektywnej-dwubiegunowej-wczesne-wykrywanie-wznow-i-postepowanie (dostęp 26.05.2023)
2. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/69890,choroba-afektywna-dwubiegunowa (dostęp 26.05.2023)
3. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders (dostęp 26.05.2023)
4. https://apps.who.int/iris/handle/10665/333484 (dostęp 26.05.2023)
5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558998/ (dostęp 26.05.2023)

Materiały publikowane w aplikacji ApteGo mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. W żadnym wypadku nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub inną osobą wykonującą zawód medyczny. Przed podjęciem decyzji mogącej mieć wpływ na Twoje zdrowie, skonsultuj ją z profesjonalistą medycznym, który uwzględni Twoją indywidualną sytuację zdrowotną.

redaktor: mgr farm. Angelika Czarnecka