Ashwagandha - co to jest i jak działa? Właściwości i przeciwwskazania

Ashwagandha, zwana także witanią ospałą lub żeń-szeniem indyjskim, to surowiec roślinny, który w ostatnich latach zyskał dużą popularność. Przypisuje się jej wiele korzystnych właściwości, m.in. wspieranie organizmu w radzeniu sobie ze stresem, poprawę funkcji poznawczych oraz zwiększenie sprawności fizycznej. 

Dla kogo ashwagandha może być dobrym wyborem, a kto powinien jej unikać? Jakie są jej potwierdzone naukowo właściwości i na co warto zwrócić uwagę przed rozpoczęciem suplementacji? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w niniejszym artykule.

Ashwagandha (łac. Withania somnifera), znana również jako witania ospała lub żeń-szeń indyjski, to adaptogen o szerokim zastosowaniu w medycynie. Wykorzystuje się przede wszystkim jej korzeń, rzadziej także liście.

Jej nazwa pochodzi od połączenia słów „ashwa”, oznaczającego konia – ponieważ uważano, że spożywanie korzenia ashwagandhy może zapewnić końską siłę i witalność oraz „gandha”, oznaczającego zapach, co odnosi się do silnego, charakterystycznego zapachu rośliny. W starożytności ashwagandha była stosowana w medycynie ajurwedyjskiej jako środek wzmacniający układ nerwowy.

Głównymi składnikami aktywnymi ashwagandhy są witanolidy, które odpowiadają za większość jej właściwości biologicznych. Oprócz nich w roślinie występują również m.in. alkaloidy i flawonoidy. 

Ashwagandha, tak jak zostało to już wspomniane ma bardzo szerokie spektrum działa w organizmie. Wykazuje przede wszystkim właściwości adaptogenu, czyli pomaga organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem. W praktyce oznacza to, że wspiera wyciszenie i zmniejszenie napięcia, gdy jesteśmy przeciążeni i zestresowani, a w okresach zmęczenia pomaga odzyskać energię i korzystnie wpływa na sen. Dzięki temu wspiera ogólną równowagę organizmu.

Ponadto ashwagandha wykazuje również szereg innych działań biologicznych, w tym:

• neuroprotekcyjne – wspiera ochronę komórek nerwowych oraz ich regenerację, co może być szczególnie istotne w chorobach neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy choroba Parkinsona,
• przeciwzapalne i immunomodulujące – może zmniejszać stan zapalny oraz wspierać prawidłową odpowiedź układu odpornościowego,
• przeciwbakteryjne,
• przeciwcukrzycowe – może wspierać utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi,
• kardioprotekcyjne – wspiera funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego,
• wspierające płodność u mężczyzn – może wpływać na poprawę libido oraz parametrów nasienia, takich jak liczebność i ruchliwość plemników,
• łagodzące objawy zmian hormonalnych u kobiet w okresie menopauzy,
• poprawiające jakość snu i redukujące uczucie lęku,
• wspierające wydolność fizyczną i siłę mięśniową,
• wspierające prawidłową funkcję tarczycy – korzystnie wpływa na stężenie markerów funkcji we krwi (TSH, FT3, FT4),
• przeciwnowotworowe – w badaniach przedklinicznych obserwuje się zdolność do indukcji apoptozy (programowanej śmierci) komórek nowotworowych. 

Ashwagandha jest coraz częściej stosowana w fitoterapii, jednak nie każdy powinien ją stosować.

Przeciwwskazania do stosowania ashwagandhy to m.in.:

• nadwrażliwość na ten surowiec roślinny,
• nadczynność tarczycy,
• stosowanie leków z grupy benzodiazepin (np. alprazolam, temazepam) i barbituranów (np. fenobarbital),
• hormonozależny rak prostaty u mężczyzn. 

Osoby przyjmujące leki przeciwcukrzycowe, hipotensyjne, przeciwpadaczkowe, immunosupresyjne oraz pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi powinni podejść do stosowania ashwagandhy z dozą ostrożności. Suplementację warto omówić z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą. 

• ashwagandha w ciąży

Obecnie nie zaleca się stosowania ashwagandhy przez kobiety w ciąży. Prowadzone są badania nad bezpieczeństwem krótkotrwałej suplementacji tym surowcem, jednak nadal brakuje wystarczających dowodów potwierdzających jej bezpieczeństwo. 

Ashwagandhy nie powinny także stosować kobiety karmiące piersią oraz dzieci. 

Preparaty z ashwagandhą najczęściej zawierają dawkę od 150 do 500 mg ekstraktu roślinnego. Ponadto, mogą zawierać maksymalnie 10 mg witanolidów. Zaleca się stosowanie 1-2 kapsułek dziennie. 

Zaleca się stosowanie ashwagandhy przez okres około 3 miesięcy. Nie ma jednoznacznych informacji dotyczących czasu, po którym można powtórzyć suplementację – według większości źródeł powinna to być przerwa wynosząca co najmniej 3–4 tygodnie.

Nie ma oficjalnych wytycznych dotyczących stosowania ashwagandhy o konkretnej porze dnia. Wybór zależy od oczekiwanego efektu – jeśli celem jest poprawa koncentracji i delikatne pobudzenie, zaleca się przyjmowanie jej rano. Natomiast jeśli zależy nam na wyciszeniu i redukcji napięcia po całym dniu, lepszym wyborem może być dawka przyjęta wieczorem.

Wybierając produkt zawierający ashwagandhę:

• sprawdź, czy na etykiecie podano dawkę surowca, zawartość witanolidów oraz współczynnik DER – dobrej jakości preparat powinien zawierać wszystkie te informacje, a także charakteryzować się odpowiednio wysoką wartością DER,
• zwróć uwagę na standaryzację ekstraktu – informacja o procencie witanolidów pozwala ocenić jakość i przewidywaną siłę działania preparatu,
• wybieraj produkty z bezpiecznych i sprawdzonych źródeł – suplementy najlepiej kupować w aptekach stacjonarnych lub internetowych oraz na stronach producentów, unikając zakupu przez media społecznościowe i niezweryfikowane sklepy internetowe.

Bibliografia:

1. Panossian, A., & Wikman, G. (2010). Effects of adaptogens on the central nervous system and the molecular mechanisms associated with their stress—protective activity. Pharmaceuticals, 3(1), 188-224.
2. Mikulska, P., Malinowska, M., Ignacyk, M., Szustowski, P., Nowak, J., Pesta, K., ... & Cielecka-Piontek, J. (2023). Ashwagandha (Withania somnifera)—current research on the health-promoting activities: a narrative review. Pharmaceutics, 15(4), 1057.
3. Połumackanycz, M., Forencewicz, A., Wesołowski, M., & Viapiana, A. (2020). Ashwagandha (Withania somnifera L.)–roślina o udokumentowanych właściwościach prozdrowotnych. Farm Pol, 76(8), 442-447.
4. Ajgaonkar, A., Tayade, H., & Nayak, A. (2026). Efficacy and safety of Ashwagandha (Withania somnifera) root extract in pregnant women: a prospective, randomized, comparative, open-label, 12-week study. Frontiers in Global Women's Health, 7, 1767865.
5. Wnęk, D. „Ashwagandha – działanie, dawkowanie i skutki uboczne” https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/276890,ashwagandha-dzialanie-dawkowanie-i-skutki-uboczne [data cytowania 1.07.2026]