Użądlenie pszczoły - objawy, co stosować, pierwsza pomoc

Użądlenie pszczoły różni się od ukąszeń większości owadów tym, że pszczoła pozostawia w skórze żądło z woreczkiem jadowym. Ze względu na jego budowę nie może go wycofać, dlatego podczas próby odlotu aparat żądłowy odrywa się od jej ciała, co prowadzi do śmierci owada.

Zawarte w jadzie substancje wywołują reakcję zapalną organizmu, dlatego po użądleniu najczęściej pojawia się ból, zaczerwienienie, obrzęk i świąd. U większości osób pojedyncze użądlenie nie stanowi poważnego zagrożenia i objawy ustępują samoistnie, jednak u osób uczulonych może dojść do silnej reakcji alergicznej, a nawet wstrząsu anafilaktycznego stanowiącego zagrożenie dla zdrowia.

Objawy po użądleniu przez pszczołę najczęściej mają charakter miejscowy. Wówczas mogą się pojawić m.in.:

• Ból,
• Świąd,
• Zaczerwienienie,
• Obrzęk, 
• Pieczenie.

Odczyn skórny zazwyczaj nie jest większy niż 10 cm, a objawy ustępują po około 24 h po użądleniu. 

U niektórych osób obrzęk może być większy i utrzymywać się ponad dobę. Mówimy wtedy o dużej reakcji miejscowej, której mogą towarzyszyć objawy ogólne: nudności, wymioty, zawroty głowy oraz dreszcze.

Najpoważniejszym objawem użądlenia przez pszczołę jest reakcja anafilaktyczna (wstrząs). Występuje ona u osób uczulonych na jad owada i wymaga natychmiastowej reakcji. Występuje on dość rzadko (u 3-9% dorosłych), natomiast zawsze stanowi bezpośrednie zagrożenie zdrowia.

Do objawów wstrząsu anafilaktycznego zaliczamy:

• Zawroty głowy,
• Kołatania serca,
• Spadek ciśnienia krwi,
• Trudności w oddychaniu, 
• Duszności.

W przypadku wystąpienia takich objawów należy natychmiast wezwać pomoc medyczną. Jeśli osoba ma przy sobie adrenalinę w automatycznym wstrzykiwaczu. należy jak najszybciej podać lek w przednio-boczną część uda – również przez odzież, jeśli jest to konieczne. Adrenalina pomaga zahamować rozwój ciężkiej reakcji alergicznej, zmniejsza obrzęk dróg oddechowych i ułatwia oddychanie.

Pierwszym krokiem po użądleniu pszczoły powinno być jak najszybsze usunięcie żądła, ponieważ pozostawione w skórze nadal może uwalniać jad. Można to zrobić na kilka sposobów np. ostrożnie usunąć żądło pęsetą, chwytając je jak najbliżej skóry lub zeskrobać je krawędzią karty bankowej. 

Najważniejsze jest szybkie usunięcie żądła, a wybór metody zależy od dostępnych w danym momencie możliwości.

Miejsce po użądleniu warto umyć wodą z mydłem oraz schłodzić np. poprzez przyłożenie zimnego kompresu. Pomimo świądu nie wolno rozdrapywać miejsca użądlenia, ponieważ może to nasilić stan zapalny oraz wywołać nadkażenie bakteryjne w uszkodzonym naskórku.

Po użądleniu należy obserwować swoje ciało pod kątem pierwszych objawów reakcji anafilaktycznej. Gdy wystąpią – trzeba natychmiast zadzwonić na pogotowie ratunkowe.

W przypadku wystąpienia objawów miejscowych po użądleniu, czyli świądu, obrzęku i zaczerwienienia skóry, można zastosować następujące leki:

• Doustne leki przeciwalergiczne – substancje, takie jak cetyryzyna, loratadyna, feksofenadyna, czy dimetynden, zmniejszają świąd i obrzęk. Są dostępne bez recepty w postaci tabletek, syropu lub kropli doustnych – ostatnie można podawać już po ukończeniu 1. miesiąca życia (po konsultacji z pediatrą).
• Krem z hydrokortyzonem – dostępny bez recepty w dwóch stężeniach (0,5% i 1%). Hydrokortyzon działa silnie przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, szybko zmniejszając uczucie swędzenia. Można go stosować od 12. roku życia bez konieczności konsultacji z lekarzem, należy jednak pamiętać, że wówczas stosujemy go maksymalnie 5-7 dni.
• Żele z substancją przeciwalergiczną – na rynku dostępne są żele zawierające dimetynden lub difenhydraminę – substancje przeciwalergiczne, które wykazują aktywność także po podaniu bezpośrednio na skórę. Na rynku dostępne są także warianty z dodatkiem lidokainy, która znieczula miejsce użądlenia, niwelując ból i świąd.
• Zimne okłady – przyłożenie zimnego kompresu daje uczucie ulgi i może zmniejszyć obrzęk.

Po użądleniu pszczoły nie należy wyciskać jadu, rozdrapywać miejsca użądlenia ani przykładać niezweryfikowanych domowych sposobów (np. cebuli lub błota). Takie działanie może podrażnić skórę i spowodować jej uszkodzenie.

W przypadku, gdy kobieta w ciąży lub karmiąca piersią zostanie użądlona przez pszczołę, można zastosować:

• Zimne okłady – w pierwszej kolejności,
• Doustne leki przeciwalergiczne – cetyryzyna i loratadyna są bezpieczne w okresie ciąży i karmienia piersią.

Aby zapobiec użądleniu pszczoły należy:

• Unikać chodzenia boso po trawie,
• Omijać okolice kwitnących roślin, pasiek, czy otwartych śmietników, 
• W okresie letnim unikać kolorowych strojów oraz mocnych perfum,
• Przebywając na zewnątrz pilnować swoich napojów – wybierać przezroczyste naczynia, najlepiej zamykane, aby zapobiec wpadnięciu owada do środka.

Przestrzeganie tych zasad jest szczególnie istotne u osób uczulonych na jad pszczoły, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia groźnego dla zdrowia wstrząsu anafilaktycznego.

Bibliografia:

1. Rey, A., & Chełmińska, M. Alergia na jady owadów.
2. Tuszyński, K. Leki pierwszego wyboru. Wydanie III. Wydawnictwo farmaceutyczne
3. ChPL Fenistil krople.
4. ChPL Maxicortan krem.
5. ChPL Fenistil żel.
6. ChPL Allefin żel.